Γιατί οι γυναίκες χάνουν ποσότητα του εγκεφάλου τους με την εγκυμοσύνη – Τι αλλάζει στο δεύτερο παιδί

Η εγκυμοσύνη προκαλεί μετρήσιμες αλλαγές στον εγκέφαλο των γυναικών, με ποσοστό της φαιάς ουσίας να χάνεται  –χωρίς αυτό να σημαίνει ότι προκαλούνται βλάβες. Ουσιαστικά πρόκειται για ρυθμίσεις και εξειδίκευση του εγκεφάλου σε λειτουργίες που έχουν σχέση με τη μητρότητα. Αυτό, ωστόσο, που δεν ήξεραν οι επιστήμονες μέχρι σήμερα είναι αν η δεύτερη εγκυμοσύνη αλλάζει τον εγκέφαλο και με ποιον τρόπο. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα έρχεται από μια νέα μελέτη που δημοσιεύεται στο Nature Communications. 

Πώς διεξήχθη η μελέτη

Οι ερευνητές εξέτασαν 110 γυναίκες που χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες. Οι 40 διένυαν την πρώτη εγκυμοσύνη, οι 30 τη δεύτερη, ενώ οι υπόλοιπες δεν ήταν έγκυες και λειτούργησαν ως ομάδα ελέγχου. Οι γυναίκες υποβλήθηκαν σε απεικονιστικές εξετάσεις (MRI) πριν μείνουν έγκυες και μετά τη γέννα. Ο συνδυασμός έδωσε τη δυνατότητα να εντοπιστούν μεταβολές στο μέγεθος του εγκεφάλου, στη δραστηριότητα των δικτύων, τη συνδεσιμότητα και τη χημεία του εγκεφάλου.

Ποσοτικές αλλαγές

Και οι δύο ομάδες γυναικών που έμειναν έγκυες παρουσίασαν σημαντικές μειώσεις στη φαιά ουσία: κατά 3,1% η ομάδα της πρώτης εγκυμοσύνης και  κατά 2,8% η ομάδα της δεύτερης, με τα αποτελέσματα να θεωρούνται στατιστικά σημαντικά. Παράλληλα δεν υπήρξαν ενδείξεις εγκεφαλικής βλάβης. Ωστόσο, υπήρχαν διαφορές μεταξύ της «πρώτης φοράς» και της «δεύτερης». 

Ποιοτικές αλλαγές

Η ομάδα της «πρώτης φοράς» παρουσίασε σημαντικότερες αλλαγές στο Δίκτυο Βασικής Κατάστασης ή Δίκτυο Αυτόματης Λειτουργίας  (Default Mode Network - DMN) που σχετίζεται με την κατανόηση των άλλων, την επεξεργασία των συναισθημάτων, την κοινωνική σκέψη και στον αυτοστοχασμό. Οι ίδιες αλλαγές παρατηρήθηκαν και στην ομάδα της «δεύτερης φοράς» αλλά σε πολύ μικρότερο βαθμό, κάτι που δείχνει ότι οι πρωτογενείς αλλαγές αφορούν τη μητρική φροντίδα, ενώ οι δευτερογενείς μια απλή ρύθμιση αυτών.

Αντίθετα, η ομάδα της «δεύτερης φοράς» εμφάνισε πιο έντονες αλλαγές στο ραχιαίο δίκτυο προσοχής (Dorsal Attention Network - DAN), το σωματοκινητικό δίκτυο (κίνηση και σωματικό συντονισμό), και τη φλοιονωτιαία οδό (κύρια κινητική νευρική οδό). Παράλληλα εντοπίστηκαν και μεταβολές στη λευκή ουσία της φλοιονωτιαίας οδού. Όλες αυτές οι προσαρμογές θεωρούνται απαραίτητες για την περιποίηση περισσότερων παιδιών, την εκτέλεση πολλών καθηκόντων ταυτοχρόνως και για την αυξημένη ευαισθησία σε εξωτερικά ερεθίσματα. 

Απόδειξη της εγκυρότητας των ευρημάτων ήταν ότι οι ερευνητές μπορούσαν να βρουν πόσες φορές έχει μείνει μια γυναίκα έγκυος από τις απεικονίσεις, ενώ συνολικά οι αλλαγές φαίνεται πώς σχετίζονται με τη σύνδεση του βρέφους με τη μητέρα, το συναισθηματικό δέσιμο και το ψυχολογικό στρες της διαδικασίας. Στην ομάδα της «δεύτερης φοράς» οι μεταβολές συνδέθηκαν και με καταθλιπτικά συμπτώματα, ενώ κάτι που προξένησε την εντύπωση των ερευνητών είναι ότι ορισμένες ήταν αντιστρέψιμες, αλλά οι δομικές αλλαγές διαρκούν χρόνια. 

Τα συμπεράσματα των ερευνητών

Τι σημαίνουν όλα αυτά; Η μελέτη αυτή δείχνει με σαφήνεια ότι η εγκυμοσύνη — είτε πρώτη είτε δεύτερη — αφήνει μετρήσιμο αποτύπωμα στον εγκέφαλο της γυναίκας. Η πρώτη εγκυμοσύνη φαίνεται να επιφέρει μια πιο έντονη και εκτεταμένη αναδιοργάνωση, κυρίως σε δίκτυα που σχετίζονται με την αυτοαναφορά, την κοινωνική νόηση και την επεξεργασία συναισθημάτων, όπως το προεπιλεγμένο δίκτυο λειτουργίας (default mode network). 

Αντίθετα, η δεύτερη εγκυμοσύνη φαίνεται να «τελειοποιεί» ένα ήδη προσαρμοσμένο σύστημα. Οι μεταβολές είναι πιο διακριτικές στα δίκτυα αυτοαναφοράς, αλλά εντονότερες σε δίκτυα που σχετίζονται με την προσοχή, την κινητικότητα και την ανταπόκριση σε εξωτερικά ερεθίσματα. Αυτό ενδέχεται να αντανακλά τις αυξημένες πρακτικές και συμπεριφορικές απαιτήσεις της φροντίδας περισσότερων από ένα παιδιών.

Επιπλέον, οι αλλαγές στον εγκέφαλο συνδέθηκαν τόσο με τη μητρική προσκόλληση όσο και με δείκτες περιγεννητικής κατάθλιψης, γεγονός που υπογραμμίζει ότι η νευροπλαστικότητα της εγκυμοσύνης δεν είναι απλώς βιολογικό φαινόμενο, αλλά σχετίζεται άμεσα με τη συναισθηματική και ψυχική προσαρμογή της μητέρας. Συνολικά, τα ευρήματα ενισχύουν την άποψη ότι κάθε εγκυμοσύνη συμβάλλει με τον δικό της τρόπο στη διαμόρφωση του μητρικού εγκεφάλου.